Kontakt | Mapa witryny | Szukaj
Strona główna Sondy planetarne Sondy księżycowe Satelity ziemskie
Artykuły miesiąca
Kwiecień 2011
Czerwiec 2011
Wenus - cmentarzysko sond kosmicznych
Maj 2011

Mariner 2 - pierwsza sonda międzyplanetarna i pierwsza, która zbadała Wenus z bliska.
Planeta ta znana była człowiekowi od chwili gdy pierwszy raz spojrzał na niebo. Nie licząc Księżyca i Słońca, Wenus jest najjaśniejszym obiektem na niebie i dlatego łatwo ją odnaleźć na zachodzie - gdzie pojawia się jako Gwiazda Wieczorna - lub na wschodzie - gdzie ukazuje się jako Gwiazda Poranna. Jednak przełomowe odkrycie związane z tą planetą (fazy Wenus) miało miejsce dopiero po wynalezieniu teleskopu.

Stosując jednak nawet największe teleskopy, astronomowie nie mogli dojrzeć powierzchni tej planety. Przez dziesięciolecia panowało więc przekonanie, że pod grubą i nieprzeźroczystą atmosferą znajdują się gęste i wilgotne lasy, zamieszkiwane przez ogromne zwierzęta. Dopiero dane z pierwszych sond kosmicznych rozwiały te fantastyczne poglądy i ukazały, że Wenus spowita jest grubą atmosferą złożoną głównie z dwutlenku węgla, a przy jej powierzchni panuje piekielna temperatura.

Pierwsza sonda kosmiczna została wystrzelona do Wenus 4 lutego 1961 roku, niestety z powodu awarii ostatniego stopnia rakiety nigdy nie opuściła orbity ziemskiej. Kolejny próbnik (Wenera 1) został wystrzelony osiem dni później, jednak kontakt z nim został jednak stracony kilkanaście dni później. Pierwszą w pełni udaną misją był Mariner 2, który 14 grudnia 1962 roku przeleciał obok Wenus i przesłał zaskakujące dane o tej planecie. Od tamtej pory na orbitę lub powierzchnię tej planety trafiło już ponad 20 orbiterów, próbników atmosferycznych i lądowników. Oto zestawienie wenusjańskiego złomu.

Wenera 3 - pierwsza sonda kosmiczna, której lądownik dotarł do powierzchni Wenus.
Wenera 3
Sonda została wystrzelona z Ziemi 16 listopada 1965 roku i dotarła do Wenus 1 marca 1966 roku. Lądownik Wenery 3 jest pierwszym urządzeniem zbudowanym ludzką ręką, który wylądował (w tym przypadku zderzył się) na powierzchni innej planety. Z powodu awarii systemu komunikacyjnego lądownika, nie uzyskano żadnych informacji o Wenus. Można jednak przypuszczać, że ogromne ciśnienie atmosfery i tak zniszczyło lądownik już w trakcie opadani ku powierzchni.

Wenera 4
Sonda została wystrzelona z Ziemi 12 czerwca 1967 roku i weszła w atmosferę Wenus 18 października tego samego roku. Oddzielony wcześniej próbnik atmosferyczny opadał na spadochronie i transmitował dane aż do wysokości około 25 kilometrów (wówczas to wyczerpały się jego baterie elektryczne lub został zniszczony przez potężne ciśnienie atmosfery). Wenera 4 wykryła, że atmosfera Wenus składa się prawie w całości z dwutlenku węgla, a jej temperatura waha się od 31 °C (górne warstwy) aż do 271 °C (bliżej powierzchni). Ostatni pomiar ciśnienia atmosferycznego wskazywał na wartość 18,5 atmosfery.

Wenera 5 i 6
Wenery 5 i 6 zostały wystrzelone odpowiednio 5 i 10 stycznia 1969 roku. Wenera 5 dotarła do Wenus 16 maja 1969 roku, Wenera 6 dzień później. Po wejściu w atmosferę próbniki rozłożyły spadochrony i opadając ku powierzchni, badały jej właściwości. Obydwa próbniki transmitowały zgromadzone dane przez nieco ponad 50 minut i dotarły do warstwy atmosferycznej, w której panowała temperatura 320° C i ciśnienie około 27 atmosfer. Efektem misji Wenery 5 jest również prawdopodobnie pierwsza detekcja błysku wyładowania elektrycznego w atmosferze Wenus.

Wenera 7
Sonda została wystrzelona z Ziemi 17 sierpnia 1970 roku i weszła w atmosferę Wenus 15 grudnia 1970 roku. Po 35-minutowym locie przez atmosferę (prawdopodobnie spadochron został rozerwany przez silne wiatry) lądownik dotarł do powierzchni i przez kolejne 23 minuty nadawał jeszcze słabe sygnały telemetryczne (tym samym Wenera 7 stała się pierwszą sondą kosmiczną, która przesłała dane z powierzchni innej planety). Z przeprowadzonych pomiarów wynikało, że temperatura przy powierzchni wynosi około 475 °C, a ciśnienie atmosferyczne jest dziewięćdziesiąt razy większe niż ziemskie.

Wenera 8
Sonda została wystrzelona 27 marca 1972 roku i weszła w atmosferę Wenus 22 lipca 1972 roku. Do wytracenia prędkości lądownika zastosowano hamowanie atmosferyczne oraz spadochron. W trakcie 55-minutowego opadania ku powierzchni instrumenty badały strukturę i właściwości atmosfery. Pomiary kontynuowano przez kolejne 50 minut po wylądowaniu. Wenera 8 potwierdziła wcześniejsze dane o wysokiej temperaturze i ciśnieniu na powierzchni Wenus, przeprowadziła również pierwsze pomiary składu gruntu. Zmierzony poziom oświetlenia powierzchni Wenus okazał się wystarczający, aby wyposażyć kolejne lądowniki w kamery.

Panorama powierzchni Wenus z miejsca lądowania próbnika Wenera 9.
Wenera 9 i 10
Sondy Wenera 9 i 10 (dwa zestawy orbiter-lądownik) zostały wystrzelone 8 i 14 czerwca 1975 roku. Lądownik Wenery 9 odłączył się od orbitera 20 października 1975 roku i dwa dni później wylądował na powierzchni w punkcie o współrzędnych 31,01° N i 291,64° E. Lądownik Wenery 9 jest pierwszym próbnikiem kosmicznym, który przesłał zdjęcie z powierzchni innej planety. Lądownik Wenery 10 odłączył się od orbitera 23 października 1975 roku i dwa dni później wylądował na powierzchni w punkcie o współrzędnych 15,42° N i 291,51° E (około 2200 km od lądownika Wenery 9). Orbitery Wenery 9 i 10 jako pierwsze sondy kosmiczne weszły na orbitę Wenus i służyły jako przekaźniki sygnałów radiowych z lądowników oraz badały strukturę atmosfery.

Pioneer Venus 1
Sonda została wystrzelona 20 maja 1978 roku i weszła na orbitę Wenus 4 grudnia 1978. Na pokładzie orbitera zamontowano 17 instrumentów naukowych. Za pomocą radaru sporządzono mapę prawie całej powierzchni małej rozdzielczości poziomej (około 80 kilometrów), ale znacznie lepszej (w porównaniu z pomiarami z Ziemi) rozdzielczości pionowej. Pioneer Venus 1 pozostał na orbicie aż do sierpnia 1992 roku, kiedy to zużył całe swoje paliwo i spłonął w atmosferze.

Artystyczna wizja czterech próbników atmosferycznych odłączonych od sondy Pioneer Venus 2.
Pioneer Venus 2
Sonda została wystrzelona z Ziemi 8 sierpnia 1978 roku i dotarła do Wenus 9 grudnia 1978. Pioneer Venus 2 składał się z czterech oddzielnych próbników atmosferycznych: jednego dużego o średnicy 1,5 metra oraz trzech małych o średnicy 0,8 metra. Duży próbnik został odłączony od sondy 16 listopada, natomiast trzy małe cztery dni później. W trakcie lotu przez atmosferę małe próbniki wykonały pomiary struktury i właściwości fizycznych atmosfery, duży próbnik przeprowadził dodatkowo pomiary składu chemicznego. Jeden z próbników przetrwał zderzenie z powierzchnią i kontynuował transmisję danych telemetrycznych jeszcze przez godzinę. Sonda-matka również została wyposażona w instrumenty naukowe i zanim uległa zniszczeniu w atmosferze przeprowadziła pomiary właściwości jej górnych warstw.

Wenera 11 i 12
Sondy Wenera 11 i 12 (dwa zestawy sonda przelotowa-lądownik) zostały wystrzelone 9 i 14 września 1978 roku. Lądownik Wenery 9 wylądował na powierzchni Wenus 25 grudnia 1978 roku w miejscu o współrzędnych 14° S i 299° E (warunki: ciśnienie 92,6 atmosfer, temperatura 452 °C). Zebrane dane wskazywały na występowanie wyładowań elektrycznych oraz na obecność tlenku węgla w niższych warstwach atmosfery. Lądownik przesyłał dane przez 95 minut zanim sonda-matka nie wyszła poza zasięg jego nadajnika. Lądownik Wenery 12, który dotarł do powierzchni 21 grudnia 1978 roku w miejscu o współrzędnych 7° S i 294° E, przeznaczony był w szczególności do zbadania składu atmosfery oraz struktury chmur Wenus. Lądownik transmitował dane przez 110 minut zanim sonda-matka nie wyszła poza zasięg jego nadajnika. Po przelocie sondy-matki weszły na orbitę wokółsłoneczną.

Wenera 13 i 14
Sondy Wenera 13 i 14 zostały wystrzelone z Ziemi odpowiednio 30 października i 4 listopada 1981 roku. Lądownik Wenery 13 dotarł do powierzchni Wenus 1 marca 1982 roku (7,5° S i 303° E) i przesłał pierwsze kolorowe zdjęcie jej powierzchni. Specjalny wysięgnik pobrał próbkę powierzchni, która następnie została zbadana rentgenowskim spektrometrem fluorescencyjnym. Lądownik transmitował dane przez 127 minut zanim został uszkodzony przez wysoką temperaturę i ciśnienie. Lądownik Wenery 14 dotarł do powierzchni Wenus 5 marca 1982 roku w miejscu o współrzędnych 13,25° S i 310° E (około 950 km na południowy-zachód od lądownika Wenery 13). Wenera 14 również przesłała kolorowe zdjęcia powierzchni oraz wykonała analizy składu gruntu. Lądownik przetrwał na powierzchni tylko 57 minut zanim został zniszczony przez wysoką temperaturę i ciśnienie.

Panorama powierzchni Wenus w miejscu lądowania Wenery 13.
Wenera 15 i 16
Sondy Wenera 15 i 16 zostały wystrzelone z Ziemi odpowiednio 2 i 7 czerwca 1983 roku i weszły na orbitę Wenus w tym samym dniu: 10 października 1983 roku. Ich zadaniem było stworzenie mapy radarowej (o rozdzielczości 1-2 km) północnej półkuli Wenus (od rejonów polarnych aż do szerokości około 30° N), obejmującej około 100 mln km² powierzchni planety. Dodatkowo za pomocą spektrometru podczerwieni Wenery 15, zbadano strukturę termiczną atmosfery, jej dynamikę oraz zróżnicowanie składu chemicznego.

Wega 1 i 2
Sondy Wega 1 i 2 zostały wystrzelone odpowiednio 15 i 21 grudnia 1984 roku. Sondy składały się z członu przelotowego (który po przelocie obok Wenus został skierowany do komety Halleya) oraz lądownika z balonem atmosferycznym. Sondy dotarły do Wenus 11 i 15 czerwca 1985 roku i zrzuciły lądowniki z balonami, które napełniły się trakcie opadania w atmosferze. W trakcie 47-godzinnej misji balony z aparaturą (termometry, barometry oraz nefelometry) poruszały się z prędkością około 240 km/h na wysokości 53 kilometrów. Lądownik Wegi 1 dotarł do powierzchni w punkcie o współrzędnych 8,10° N i 175,85° E i funkcjonował przez 22 minuty. Lądownik Wegi 2 wylądował w punkcie o współrzędnych 7,14° N i 177,67° E (około 1300 km od lądownika Wegi 1).

Mapa radarowa powierzchni Wenus sporządzona przez sondę Magellan.
Magellan
Sonda Magellan została wystrzelona 4 maja 1989 roku i weszła na orbitę Wenus 10 sierpnia 1990 roku. Do końca swojej misji Magellan sporządził mapy radarowe ponad 98 procent powierzchni Wenus z rozdzielczością 100 metrów lub lepszą. Dodatkowo sporządzono mapy topograficzne powierzchni, zbadano pole grawitacyjne planety oraz właściwości górnych warstw atmosfery.

Venus Express
Venus Express została wystrzelona z Ziemi 9 listopada 2005 roku i weszła na orbitę Wenus 11 kwietnia 2006 roku. Pomimo że główna faza misji zakończyła się w 2007 roku, sonda nadal funkcjonuje i po raz kolejny planuje się przedłużenie jej misji do końca 2014 roku. Venus Express bada nie tylko atmosferę tej planety (efekt cieplarniany, strukturę i właściwości oraz jej oddziaływanie z wiatrem słonecznym), ale również jej słabe pole magnetyczne i oraz poszukuje oznak aktywności wulkanicznej i sejsmicznej.

Ostatnią sondą, która została wysłana do Wenus, jest japońska Akatsuki. Sonda została wystrzelona z Ziemi 20 maja 2010 roku, jednak manewr jej wejścia na orbitę Wenus (6-7 grudnia) nie powiódł się. Kolejna próba zostanie podjęta na przełomie 2016 i 2017 roku. Przyszłe misje, takie jak amerykański VISE i rosyjski Wenera-D, są na razie w fazie koncepcyjnej.

Źródło: NSSDC, The Planetary Society

Data ostatniej aktualizacji: